Repertoirekennis opbouwen
“Wat men moet leren te doen, leert men door het te doen.”
- Aristoteles
Inleiding
Hoe beter en breder je repertoirekennis, hoe makkelijker het is om muziekstukken te selecteren voor je orkest. Met een grotere repertoirekennis heb je meer ‘haakjes’ om nieuwe werken aan op te hangen. Luister je naar een nieuw werk of een nieuwe componist, dan blijft de muziek beter hangen en kun je het stuk makkelijker beoordelen.
Repertoirekennis bouw je op door veel muziek te luisteren, via opnames en concerten. De volgende vragen spelen een rol: Welke componisten zijn er? Wat voor muziekwerken zijn er? Wat valt bij jou in de smaak? Welke genres vind je mooi?
Bij dit hoofdstuk hoort een notitieblad waarmee je je gedachtes tijdens het luisteren kan noteren. Dit helpt om je conclusies beter te onthouden. Zo breid je je repertoirekennis stap voor stap uit.
Waarom wil je repertoirekennis opbouwen?
• Je plaatst nieuwe muziekstukken makkelijker in een groter geheel;
• Je ontwikkelt je basiskennis en een positief kritische houding richting de muziek die je hoort;
• Je vergroot je klankkleurenpalet;
• Je leert luisteren ‘met andere oren’;
• Je neemt anderen mee in je overwegingen en kunt hen positief prikkelen;
• Je bent bewuster bezig met de muziek die je hoort, waardoor je makkelijker een longlist samenstelt voor je concert of orkest;
• Je leert componisten kennen en ontdekt hun signatuur of stijl;
• Je vergroot je eigen spelplezier;
• Je krijgt een bredere blik op muziek en de mogelijkheden voor jou en je orkest;
• Je leert over verschillende muziekstijlen en ontwikkelingen en legt makkelijker verbanden;
• Je ontdekt meer over muziek en leert meerdere aspecten kennen, waardoor je anders gaat luisteren. Hoe meer je over muziek weet, hoe meer je ervan kan genieten.
Aan de slag
Muziek luisteren
Repertoirekennis bouw je vooral op door veel en actief met muziek bezig
te zijn. Bezoek dus geregeld concerten. Luister veel naar muziek, ook naar verschillende genres. Luister naar verschillende uitvoeringen van hetzelfde muziekwerk en naar verschillende arrangementen, als die er zijn. Wat vind
je van een uitvoering? Wat vind je het van het arrangement? Door je dat af te vragen maak je onderscheid tussen de uitvoering (of het arrangement) en de compositie op zichzelf. Een uitvoering zegt niet altijd alles over de compositie.
Lijstjes bijhouden
Maak lijstjes, om jezelf te helpen je eigen smaak te ontwikkelen. En om dingen die je mooi vindt te onthouden, zodat je ze op een gepast moment in de toekomst kunt gebruiken. Denk aan lijstjes van:
• Muziekstukken per karakter / stemming / stijl (zie het notitieblad Repertoirewensen);
• Thema’s (zie de hand-out Themalijst);
• Muziekstijlen en -genres (zie de hand-out Lijst muziekstijlen en -genres);
• Componisten;
• Verzoeknummers en aanbevelingen van leden uit het orkest (zie het notitieblad Repertoirewensen).
Partituur meelezen
Het is verstandig om bij het luisteren naar muziekwerken af en toe een partituur erbij te pakken om mee te lezen. De beleving is vaak anders als je ook de bladmuziek voor je ziet. Bovendien train je op deze manier spelenderwijs het lezen van een partituur .
In het volgende hoofdstuk Partituur lezen en instrumentenkennis gaan we dieper in op het lezen van partituren. In dit hoofdstuk en ook in het hoofdstuk Van longlist naar shortlist vertellen we ook waar je in een partituur op kunt letten voor een globale analyse.
Verdieping en verder lezen
Op onze website vind je linkjes naar meer theoretische uitleg over zowel de basiselementen van muziek als muziekanalyse. Daarnaast vind je linkjes naar plekken om inspiratie op te doen voor repertoire dat je kunt luisteren.
Hoe gebruik je het notitieblad Repertoirekennis opbouwen?
Praktisch
In het notitieblad is hier ruimte gereserveerd om praktische informatie van het muziekwerk en de geluisterde uitvoering te noteren.
Emoties en associaties
Hier is ruimte gereserveerd om in een vrije vorm aan te geven wat de muziek met je doet, op verschillende, losse momenten in het stuk. Welke emoties roept de muziek bij je op? Waar moet je aan denken tijdens het luisteren? Zie dit blok als een soort luisteraantekeningen voor je recensie.
Maak er bijvoorbeeld een tekening bij, concreet, abstract of gebruik emoji’s. Gebruik vormen of donkere en lichte kleuren om energie of emotie van de muziek aan te geven. In het hoofdstuk Van Longlist naar Shortlist lees je meer over hoe je energie kunt vangen in een tekening.
Je kunt ook de muziek omschrijven in creatieve, associatieve, losse termen. Ideeën voor deze woorden om een emotie of sfeer uit te drukken vind je in de hand-out Associatieve Woordenlijst.
Recensie
Schrijf je eigen recensie over het gehele muziekstuk. Gebruik je eigen woorden. De onderstaande vragen kunnen hierbij helpen:
• Bij welke thema’s past deze muziek?
• Wat doet deze muziek met je? Wat voel je?
• Waar gaat je aandacht heen?
• Wat is de intentie van de componist?
• Herken je de stijl van de componist in dit werk? Of herken je het idioom
• van andere componisten of muziekwerken? Zo ja, welke?
• Raakt deze uitvoering je? Waarom wel of niet?
Compositiekarakteristiek
Op basis van onderstaande punten kun je de compositie evalueren. In dit lijstje is rechts niet beter dan links of andersom. In een interessant, gevarieerd programma gaat onbekende, ingewikkelde of zelfs gekunstelde muziek goed samen met eenvoudige of herkenbare, makkelijk luisterbare stukken.
Gemoedelijk / Gemakkelijk ↔ Avontuurlijk
Moet je je aandacht erbij houden om het stuk te kunnen volgen, of luistert het lekker weg?
Uniek ↔ Stereotype / herkenbaar idioom
Is dit stuk origineel, vergeleken met andere stukken? Gebruikt de componist een bijzonder idioom of verwerkt diegene unieke ideeën?
Natuurlijk / authentiek ↔ Gekunsteld / artistiek
Voelen de melodielijnen en overgangen natuurlijk en authentiek aan? Of zijn ze gekunsteld en zeer artistiek?
Abstract ↔ Verhalend / programmatisch
Vertelt het muziekstuk een verhaal? Is het misschien op een bestaand verhaal gebaseerd? Of is het stuk meer abstract?
Ideeënrijkdom / fantasievol thema ↔ herhalend / voorspelbaar
Als je het stuk op zichzelf neemt, bevat het dan veel verschillende ideeën? Hoor je bijvoorbeeld variaties van eenzelfde melodie, of veel verschillende melodieën? Bevat het stuk een thema dat de componist fantasievol gebruikt? Of keert het thema voorspelbaar terug, bijvoorbeeld alleen in een andere toonsoort (modulatie) of ritmische zetting?
Onderhoudend / boeiend ↔ Eentonig
Boeit de compositie en sleept hij je mee? Of gaat de muziek het ene oor in en het andere weer uit?
Voelt lang aan ↔ Voelt kort aan
Voelt het muziekstuk lang of kort aan, vergeleken met de tijd die de uitvoering duurt?
Hoe gebruik je het notitieblad Repertoirewensen - basis?
Dit blad is bedoeld voor het bijhouden van een longlist. Je kunt het ook gebruiken om bij je muziekcommissie of bij je orkestleden repertoirewensen op te halen. Zoek je de juiste term voor de muziekstijl? Bekijk dan de hand-out Lijst muziekstijlen en -genres op de website. Daar vind je ook een uitgebreide
versie van het notitieblad Repertoirewensen, waarop je meer informatie per muziekwerk kunt noteren. Dat notitieblad is vooral handig voor leden van de muziekcommissie.
